TÜİK’in 2025 Ar-Ge Faaliyetleri Araştırması sonuçlarına göre, Türkiye’nin gayri safi yurt içi Ar-Ge harcaması 980 milyar lirayı aşarken, GSYH içindeki oranı yüzde 1,5’e yükseldi.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılı Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge) Faaliyetleri Araştırması sonuçlarını açıkladı. Verilere göre, gayri safi yurt içi Ar-Ge harcaması 2025 yılında bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon lira artarak 980 milyar 428 milyon liraya ulaştı. Bu rakam, gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki Ar-Ge harcamalarının oranını 2024’teki yüzde 1,46’dan 2025’te yüzde 1,5’e yükseltti.
Ar-Ge harcamalarında mali ve mali olmayan şirketler yüzde 65’lik pay ile en büyük dilimi oluşturdu. Yükseköğretim kurumları yüzde 30,3 ile ikinci sırada yer alırken, genel devlet ve kar amacı gütmeyen kuruluşların payı yüzde 4,7 olarak belirlendi. Ar-Ge harcamalarının yüzde 58,8’ini personel giderleri oluşturdu.
2025 yılında Ar-Ge harcamalarının finansmanında mali ve mali olmayan şirketler yüzde 52,5 ile başı çekti. Genel devlet yüzde 31,1, yükseköğretim yüzde 14,1, yurt dışı kaynaklar yüzde 2,3 ve diğer yurt içi kaynaklar yaklaşık yüzde 0,01’lik katkı sağladı.
Tam zaman eş değeri (TZE) üzerinden yapılan hesaplamalara göre, 2025’te toplam Ar-Ge personeli sayısı 317 bin 982 kişiye ulaştı. Bu personelin yüzde 67,9’u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29’u yükseköğretimde ve yüzde 3’ü genel devlet ve kar amacı gütmeyen kuruluşlarda görev yaptı.
TZE cinsinden kadın Ar-Ge personel sayısı 108 bin 453 kişiyle toplam personelin yüzde 34,1’ini oluşturdu. Kadın personel oranı yükseköğretimde yüzde 48,1, genel devlet ve kar amacı gütmeyen kuruluşlarda yüzde 32,2, şirketlerde ise yüzde 28,2 olarak kayıtlara geçti.
Ar-Ge personelinin öğrenim durumuna bakıldığında, yüzde 40,6’sının lisans, yüzde 31’inin doktora veya eş değeri, yüzde 19,4’ünün yüksek lisans mezunu olduğu görüldü. TZE cinsinden lisans mezunları yüzde 49,6 ile en büyük grubu oluştururken, doktora mezunları yüzde 21,4’lük paya sahipti.
2025’te Ar-Ge harcamalarının en yüksek olduğu bölge, toplam harcamanın yüzde 31,8’ini gerçekleştiren İstanbul (TR10) oldu. Ankara (TR51) yüzde 30 ile ikinci, Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova (TR42) bölgesi ise yüzde 9,5 ile üçüncü sırada yer aldı. Personel istihdamında da İstanbul yüzde 32,2, Ankara yüzde 19,8 ve TR42 bölgesi yüzde 8,4 ile öne çıktı.
Mali ve mali olmayan şirketlerin 2025’teki 637 milyar 252 milyon liralık Ar-Ge harcamasının yüzde 54,9’u Ar-Ge merkezlerinde gerçekleştirildi. Bu harcamaların yüzde 89,5’i 250 ve üzeri çalışanı olan girişimler tarafından yapıldı.
İmalat sanayisinde 2025’te yapılan 322 milyar 656 milyon liralık Ar-Ge harcamasının yüzde 47,7’si yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimler tarafından gerçekleştirildi. Orta yüksek teknoloji faaliyetleri yüzde 40,7, orta düşük teknoloji yüzde 7,2 ve düşük teknoloji faaliyetleri yüzde 4,4 paya sahipti.
İmalat sanayisinde en fazla araştırmacı, 32 bin 399 kişi ile orta yüksek teknoloji faaliyeti yürüten girişimler tarafından istihdam edildi. TZE cinsinden araştırmacı sayısında da bu kategori 29 bin 697 ile ilk sırada yer aldı.
Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin, mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcaması içindeki payı 2015’teki yüzde 14,8’den 2025’te yüzde 26,5’e yükseldi. Bu şirketlerin Ar-Ge harcaması 2015’te 11,2 milyar lirayken, 2025’te 637,3 milyar liraya ulaştı.
