Yapay zeka teknolojilerine yönelik artan talep, teknoloji devlerini milyarlarca dolarlık yatırıma yöneltti. ABD, Çin ve diğer ülkeler arasındaki rekabet kızışırken, yatırımlar rekor seviyelere ulaştı.
Yapay zekanın (YZ) çeşitli sektörlerdeki hızlı benimsenmesi, şirketleri çip, grafik işlemci birimi (GPU), veri merkezi ve enerji altyapısı yatırımlarını artırmaya yöneltti. Nvidia, AMD, Microsoft, Google, Amazon ve Huawei gibi teknoloji devlerinin milyarlarca dolarlık yatırımları, enerji, yarı iletken ve savunma sanayisi gibi alanları doğrudan etkiliyor.
Son yıllarda yapay zeka alanındaki rekabetin büyümesiyle birlikte yatırımlar da rekor seviyelere ulaştı. Stanford Üniversitesi’nin araştırmasına göre, 2013-2025 döneminde ülkelerin özel sektör yapay zeka yatırımlarının toplam 757,3 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Özellikle geçen yıl önemli bir sıçrama yaşandı. Şirketler, 2025’te bir önceki yıla göre yüzde 127,5’lik bir artışla 344,7 milyar dolarlık yapay zeka yatırımı gerçekleştirdi. Bu rakam, belirtilen dönemdeki toplam yatırımların yaklaşık yarısını oluşturuyor.
Geçen yıl yapılan bu yatırımların 285,9 milyar dolarlık bölümünü ABD merkezli şirketler üstlendi. Çinli şirketler 12,4 milyar dolarla ikinci, Birleşik Krallık şirketleri ise 5,9 milyar dolarla üçüncü sırada yer aldı. Bazı ülkelerin ve şirketlerin yatırımlarını gizli tutması nedeniyle, açıklanan rakamların dışında da önemli yatırımların ilerleyen dönemlerde ortaya çıkması bekleniyor.
Türkiye de yapay zeka projelerine ağırlık veren ülkeler arasında bulunuyor. Stanford Üniversitesi’nin raporunda Türkiye’ye ilişkin veriler yer almasa da, ülke stratejisini güncelleyerek yapay zeka alanında atılım yapmayı planlıyor. Yeni Eylem Planı’nın Kurban Bayramı sonrası kamuoyuyla paylaşılması öngörülüyor. 2021-2025 dönemini kapsayan Ulusal Yapay Zeka Stratejisi kapsamında atılan adımların ardından, yeni stratejiyle yapay zeka yatırımlarının daha da artırılması hedefleniyor.
Kurumsal ve diğer yan yatırımlarla birlikte toplam yapay zeka yatırımı geçen yıl, bir önceki yıla göre yüzde 129,9’luk bir artışla 581,7 milyar dolara ulaştı. Fonlanan şirketler sayısında ABD 1953 ile ilk sırada yer alırken, Birleşik Krallık 172 ve Çin 161 şirketle onu takip etti. Bununla birlikte, Çin yapay zeka alanındaki yayınlar, atıflar ve patent verme konularında lider konumda bulunuyor. Geçen yıl 35 patent alması dikkat çekti.
Ülkeler, yapay zeka dönüşümünün ekonomik fırsatlarını değerlendirirken, teknolojinin getirebileceği sosyal, etik ve güvenlik risklerini yönetmek için yeni düzenlemeleri hayata geçiriyor. Veri güvenliği, telif hakları, dezenformasyon, kişisel mahremiyet ve algoritmik şeffaflık gibi konular, hükümetlerin yapay zeka politikalarında öncelikli alanlar arasında yer alıyor. Avrupa Birliği’nin ‘AI Act’ düzenlemesi, ABD’deki güvenlik odaklı tartışmalar ve Çin’in devlet kontrolünü merkeze alan yaklaşımı, küresel çapta farklı regülasyon modellerini şekillendiriyor.
2016’ya kadar G20 ülkeleri arasında yapay zeka ile ilgili yasa bulunmazken, bu sayı geçen yıl sonu itibarıyla 150’ye yükseldi. ABD 25 yasa ile bu alanda da liderliğini sürdürürken, Güney Kore 17, Fransa ve Japonya ise 10’ar yasa ile takip ediyor.
Yapay zeka, sağlık, tarım, ulaşım, enerji, savunma, bankacılık ve finans gibi hemen her alanda dönüşümü beraberinde getiriyor. Tarımda üretim verimliliğini artırma, kaynak kullanımını optimize etme ve iklim değişikliğinin etkilerini azaltma hedefleniyor. Sağlık alanında erken teşhis, tıbbi görüntüleme, ilaç geliştirme ve kişiselleştirilmiş tedavi süreçlerinde önemli rol oynuyor. Ulaşım ve lojistikte rota optimizasyonu, trafik yönetimi ve otonom araç teknolojilerinde kullanılıyor. Enerji ve sanayide yenilenebilir enerji üretimini destekleme, arıza tahmini ve verimlilik artışı sağlıyor.
Savunma sanayisinde otonom sistemler, hedef tespiti ve karar destek sistemleri gibi alanlarda stratejik bir unsur haline gelen yapay zeka, son dönemdeki savaşlarda yoğun olarak kullanıldı. Bankacılık ve finans sektöründe ise dolandırıcılık tespiti, kredi risk analizi ve kişiselleştirilmiş finansal hizmetlerde yaygınlaşarak işlem süreçlerini hızlandırıyor.
Yapay zeka, ülkelerin üretim kapasitesini, hizmet ihracatını, verimlilik artışını ve küresel rekabet gücünü etkileyen temel ekonomik unsurlardan biri olarak öne çıkıyor. Teknolojinin kötüye kullanılarak gerçekleştirilen dolandırıcılık ve usulsüzlük faaliyetleri ise ülkelerin odaklandığı ana sorunlar arasında yer alıyor.
